Demokrasi Nedir? Türk Demokrasi Hareketleri Nelerdir?
FiRaRi Tarih 25 Åžubat 2010
TÃœRK DEMOKRASÄ° HAREKETLERÄ°
DEMOKRASÄ° NEDÄ°R?
Egemenliği halkın elinde olduğu yönetim biçimidir. Üçe ayrılır:
• Doğrudan Demokrasi: Halk, devlet işlerini kendisi görüşür, yasaları kendisi yapar Halkın egemenliğini, temsili bir organın aracılığı olmadan kullandığı siyasal sistemdir..
• Yarı Doğrudan Demokrasi: Halk yöneticilerini kendisi seçer. Bu yöneticilerin hazırladığı yasalar halkın oyuna sunulur.
• Temsili Demokrasi: Halkın egemenliğini temsili organlar aracılığıyla kullandığı sistemdir. Halkın kendisi de yönetime katılabilmektedir.
TÜRKİYE’DE DEMOKRASİ
Ä°lk Demokrasi Hareketleri:
Türkiye’de demokrasiye geçişte ilk aşama Sened-I İttifak’la başlamıştır (1808). Senet, derebeylik düzenine hukuksal geçerlilik kazandırmaktaydı, ama bu belgeyle padişahın yetkileri ilk kez sınırlanıyordu.
Batının istekleriyele Osmanlı Devleti’nin istekleri biribirine uygun düşmeye başladıktan sonra, bu isteklerin uygulanmasına 1838 Ticaret Antlaşması ile başlandı. Tanzimat Fermanı (1839) kişi haklarını güvence altına alıyor, yasa dışı suçlamaları önlüyor ve yasalar önünde vatandaşların eşit olduğunu kabul ediyordu. Padişahın yetkileri sınırlanmış, yeni bir güç ortaya çıkmıştı.
1856’da Islahat Fermanı’yla Osmanlı uyruklularının devlet memuru olması kabul edildi. Sadrazam Ali Paşa, halkın ülke işlerine karışmasının mutlakiyetçi rejimi yumuşatacağını belirtiyordu.
1864 Vilayet Nizamnamesi, vilayet meclislerinde seçimle gelen üyelere de yer veriyordu. Yerel meclisler de demokrasiye geçişte önemli roller üstlendi. Belediye meclisleri bu nizamnameyle örgütlendi.
1. ve 2. MeÅŸrutiyet:
Padişah 2. Abdülhamit, 1876 yılında meşrutiyeti ilan etti. İlk anayasa Kanun-I Esasi kabul edildi. Bu anayasa, monarşik yapıdaydı. Şeriat kuralları geçerliliğini sürdürüyordu. Vatandaşlar, yasalar önünde eşitti, kişi özgürlük ve dokunulmazlıkları belirtilmişti, ama meclis seçimi demokrasiden uzaktı. Kadınlara oy hakkı verilmiyordu. Siyasi partiler kurulmadığı için adaylık kişiseldi. Azınlıklar mecliste büyük oranda temsil olanağı bulmuşlardı. Bu kötü koşullara rağmen meclis özgürlükçü bir tutum sergiledi. Abdülhamit, bu tutumdan rahatsız olarak meclisi kapattı. Demokratik girişimleri durdurdu.
Abdülhamit yönetimine karşı örgütlenen İttihat ve Terakki Cemiyeti, padişahı yeniden meşrutiyeti ilan etmeye zorladı. 1908’de meşrutiyet ikinci Kez ilan edildi. 2. Meşrutiyet çok partili düzenin başlangıcı oldu. Yapılan seçimlerde İttihat ve Terakki Cemiyeti iktidara geldi. Çok geçmeden İttihat ve Terakki’ye karşı olanlar ayaklandılar (31 Mart Olayı). Meclis bu ayaklanmayı bir ordu göndererek bastırdı. 2. Abdülhamit tahttan indirildi.
Anayasada yapılan değişikliklerle parlamenter monarşi gerçekleşti. Meclisle bakanlar kurulu arasında anlaşmazlık çıkarsa, bakanlar kurulu ya meclis kararına uyacak ya da istifa edecekti. Kamu özgürlükleri genişletildi. Padişahın sürgün yetkisi kalktı. Toplanma ve dernek kurma özgürlükleri tanındı.
İttihat ve Terakki Cemiyeti, Babıali baskınından sonra fiili bir tek parti rejimi uyguladı. 1. Dünya Savaşı’ndan sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti dağıldı. Son Osmanlı Mebusan Meclisi, milli mücadele yanlısı milletvekillerinin hazırladığı Misak-ı Milli’yi kabul etti. Ancak İstanbul işgal edilince, meclis süresiz tatil kararı aldı (1920).
TBMM’nin Açılışı:
Mustafa Kemal Paşa, halkın desteklediği bir meclisin gerekliliğine inanıyordu. 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılan TBMM, demokratikleşme sürecinde bir dönüm noktası oldu. 1921 Anayasasıyla (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), meclis yasama , yürütme ve yargı organlarının hepsini kendisinde topluyordu. Çünkü düşmana karşı daha güçlü olmak için tek bir yerde karar alınması isteniyordu. TBMM’nin üstünde bir güç yoktu.
1924 Anayasası:
Cumhuriyetin ilanından sonra 1924 Anayasasında (Teşkilat-ı Esasiye) meclisin bu üstünlük ilkesi yinelendi. Ancak, bakanlar kurulu yürütme yetkisini daha bağımsız bir şekilde kullanabilecekti. Kişi hak ve özgürlüklerinin meclise karşı korunması henüz söz konusu değildi.
Etiketler:
Demokrasi Nedir, Türk Demokrasi Hareketleri, Türk Demokrasi Hareketleri Nelerdir?
Facebook'ta paylaşNot: Sitemizde bulunan bu ve buna benzer bilgilerin birçoğu alıntıdır. Hayta.net, kullanıcıları tarafından geliştirilen bir site olduğu için yazılardan sorumlu değildir.